انواع کابل زره دار

کابل زره دار چیست؟ اگر قرار است کابلی را در مسیر دفنی، کانال، دریا یا محیط صنعتی با ریسک ضربه و فشار نصب کنید، انتخاب نوع درست زره همان‌قدر مهم است که انتخاب سایز و جنس هادی اهمیت دارد.

در این مطلب همۀ انواع کابل زره دار را بر اساس نوع زره، عایق و کاربرد بررسی می‌کنیم تا با یک نگاه بدانید کدام مدل برای پروژۀ شما مناسب‌تر است.

کابل زره دار چیست؟

کابل زره دار به کابلی گفته می‌شود که علاوه بر هادی، عایق و روکش، یک لایۀ محافظ فلزی اضافه به نام «زره» یا «آرمور» دارد.

این لایه معمولاً از فولاد گالوانیزه، آلومینیوم ( کابل آلومینیومی ) یا مفتول‌های استیل ساخته می‌شود و بین روکش داخلی و روکش نهایی کابل قرار می‌گیرد.

وظیفۀ اصلی زره، محافظت مکانیکی است؛ یعنی جلوگیری از آسیب هادی‌های داخلی در برابر فشار خاک، ضربۀ بیل مکانیکی، جویدن جوندگان یا کشش هنگام نصب.

به همین دلیل، این کابل‌ از انواع سیم و کابل موجود، اولین انتخاب برای مسیرهای دفنی مستقیم بدون لوله‌گذاری هستند.

کابل آرموردار چیست؟

کابل آرموردار و کابل زره دار در واقع یک محصول هستند؛ «آرمور» صرفاً معادل انگلیسی (Armour) واژۀ فارسی «زره» است و در کاتالوگ‌های فنی و استاندارد VDE بیشتر از عبارت آرموردار استفاده می‌شود.

در بازار ایران هر دو اصطلاح کابل زره دار و کابل آرموردار به جای هم به کار می‌روند و از نظر فنی هیچ تفاوتی با هم ندارند.

نکته‌ای که واقعاً اهمیت دارد نه نام، بلکه نوع زره و جنس عایق کابل است که در ادامه به آن می‌پردازیم.

بهترین برند کابل آرموردار

در بازار ایران چند برند شناخته‌شده تولیدکننده انواع کابل آرموردار با استاندارد و کیفیت قابل قبول فعالیت می‌کنند.

از جملۀ آن‌ها می‌توان به اعتماد کابل، سیم و کابل یزد و سیم و کابل یاقوت اشاره کرد که هرکدام طیفی از کابل‌های زره دار زمینی و صنعتی را با تأییدیه استاندارد ملی و توانیر عرضه می‌کنند.

برای اطمینان از اصالت کالا، بهتر است خرید را از فروشگاه‌های معتبر همچون الکتریکی آنلاین انجام دهید. کلیک کنید تا بهترین برند سیم و کابل برق را بشناسید.

ساختار داخلی کابل زره دار

پیش از مقایسه انواع مختلف، بهتر است بدانیم هر کابل زره دار از چه اجزایی ساخته شده، چون تفاوت مدل‌ها دقیقاً در همین لایه‌ها شکل می‌گیرد. یک کابل زره دار معمولی از پنج لایه اصلی تشکیل شده:

هادی: از جنس مس یا آلومینیوم، تک‌رشته یا چندرشته (افشان) است؛ در مدل‌هایی مثل N2XRY معمولاً از مس آنیل‌شده استفاده می‌شود که انعطاف‌پذیری و رسانایی بهتری نسبت به مس معمولی دارد.

عایق: PVC یا XLPE (پلی‌اتیلن کراس‌لینک) که ولتاژ کاری کابل را تعیین می‌کند.

روکش داخلی (بدینگ): لایه‌ای که هادی‌ها را قبل از زره‌بندی دور هم جمع و محافظت می‌کند.

زره: لایه فلزی محافظ در برابر ضربه و فشار مکانیکی است.

روکش نهایی: معمولاً شامل PVC، آخرین لایۀ محافظ در برابر رطوبت، اشعۀ UV و مواد شیمیایی محیط است.

انواع کابل زره دار بر اساس نوع زره

تفاوت اصلی بین مدل‌های مختلف کابل زره دار، در شکل و آرایش زره است. سه نوع اصلی زیر در بازار وجود دارد:

زره سیمی (Wire Armour – کد R)

در این نوع، چند رشتۀ مفتول فولادی ( کابل مفتول ) یا آلومینیومی به‌صورت موازی و منظم دور کابل پیچیده می‌شوند.

این زره مقاومت کششی بسیار بالایی دارد و به همین دلیل برای کابل‌های تک‌رشته (مثل خطوط فشار متوسط) و مسیرهایی که کابل تحت کشش مستقیم قرار می‌گیرد (مانند کابل‌های دریایی) ایده‌آل است.

طبق استاندارد VDE، وجود حرف R در کد کابل (مثل N2XRY) نشانۀ زره سیمی است.

زره نواری فولادی (Steel Tape Armour – STA)

در این حالت، دو لایه نوار فولادی نازک به‌صورت مارپیچ و با هم‌پوشانی دور کابل پیچیده می‌شود.

این زره انعطاف‌پذیری کمتری نسبت به زره سیمی دارد، اما برای کابل‌های چندرشته‌ای (مثل کابل‌های زمینی سه یا چهار رشته) که مسیر مستقیم و بدون خم‌های تند دارند، انتخاب اقتصادی‌تری است.

نوار فولادی همچنین نقش محافظ مغناطیسی در برابر نویز را هم دارد.

زره بافته (Braided Armour)

دو نوع اصلی زره در کابل‌های قدرت، زره سیمی و نواری هستند و زره بافته نیز در برخی کابل‌های خاص استفاده می‌شود. این نوع زره فرعی از بافتن رشته‌های نازک مسی، فولادی یا استیل به‌صورت شبکه‌ای دور کابل ساخته می‌شود.

انعطاف‌پذیری بالایی دارد و بیشتر در کابل‌های شبکه، کابل‌های کنترل و ابزار دقیق و کابل‌های کواکسیال زره دار به کار می‌رود، جایی که خم‌پذیری کابل مهم‌تر از مقاومت کششی مطلق است.

تفاوت زره در کابل‌های تک‌رشته و چندرشته

جنس زره در کابل‌های تک‌رشته و چندرشته یکسان نیست و این تفاوت مستقیماً روی راندمان کابل اثر می‌گذارد.

در کابل‌های چندرشته (سه یا چهار رشته)، جریان‌های فاز به‌طور طبیعی یکدیگر را خنثی می‌کنند و استفاده از زره فولادی (مغناطیسی) مشکلی ایجاد نمی‌کند.

اما در کابل‌های تک‌رشته، عبور جریان از یک هادی منفرد باعث ایجاد میدان مغناطیسی متناوب و در نتیجه گرمای اضافی (تلفات ادی-کارنت) در زره فولادی می‌شود.

به همین دلیل، کابل‌های تک‌رشته زره دار معمولاً با زره آلومینیومی (AWA) که غیرمغناطیسی است ساخته می‌شوند، نه با زره فولادی (SWA). کلیک کنید تا بهترین برند کابل آلومینیومی را بشناسید.

نادیده گرفتن این نکته در طراحی می‌تواند باعث افت راندمان و گرم شدن غیرعادی کابل شود.

انواع کابل زره دار بر اساس جنس عایق و استاندارد

در کنار نوع زره، جنس عایق هم یک کابل زره دار را از دیگری متمایز می‌کند. جدول زیر رایج‌ترین کدهای بازار را مقایسه می‌کند:

نکتۀ کاربردی: کابل با عایق XLPE (کد 2X) دمای کاری بالاتر (معمولاً تا 90 درجه سانتی‌گراد در حالت پیوسته) و ظرفیت جریان‌دهی بیشتری نسبت به عایق PVC (حداکثر حدود 70 درجه) دارد؛ به همین دلیل در پروژه‌های با بار بالا و طول مسیر زیاد، N2XRY نسبت به NYRY گزینۀ مقرون‌به‌صرفه‌تری از نظر سایز هادی مورد نیاز است.

چرا کابل با عایق XLPE عمر مفید بیشتری دارد؟

همین برتری عایق XLPE باعث می‌شود طول عمر مفید کابل‌هایی مثل N2XRY در شرایط استاندارد نصب، در بسیاری از منابع صنعتی بیش از ۳۰ سال برآورد شود؛ در حالی‌که کابل‌های با عایق PVC معمولاً عمر مفید کوتاه‌تری دارند.

کابل N2XRY فقط فشار ضعیف است یا فشار متوسط هم می‌شود؟

بر خلاف تصور رایج، خودِ کد N2XRY فقط برای فشار ضعیف (0.6/1 کیلوولت) استاندارد شده است (مطابق IEC 60502-1 و VDE 0276-603).

اگر پروژه به کابل زره دار فشار متوسط (تا 18/30 کیلوولت) نیاز دارد، باید سراغ کدهایی مثل N2XSY یا N2XSEY بروید که علاوه بر زره، یک لایه اسکرین (شیلد) مسی هم برای کنترل میدان الکتریکی دارند؛ این لایه اسکرین در N2XRY وجود ندارد.

انواع کابل زره دار بر اساس کاربرد و محیط نصب

فارغ از نوع زره و عایق، کابل زره دار برای هر محیطی طراحی خاص خودش را دارد؛ شناخت این تیپ‌بندی کمک می‌کند به‌جای یک کابل عمومی، دقیقاً همان مدلی را سفارش دهید که با شرایط پروژه‌تان سازگار است:

کابل زره دار زمینی (دفنی): برای نصب مستقیم زیر خاک بدون نیاز به لوله؛ معمولاً با زره سیمی یا نواری فولادی است.

کابل زره دار غلاف سربی: علاوه بر زره فلزی، یک لایه سرب هم دارد که مقاومت در برابر رطوبت و نفوذ آب را بالا می‌برد؛ کاربرد آن بیشتر در پروژه‌های نفت، گاز و پتروشیمی است.

کابل زره دار ضد آتش (سیلیکونی): یک هستۀ سیلیکونی با تحمل حرارتی بالا (تا 200 درجه سانتی‌گراد و بیشتر) است و برای مدارهای ایمنی و اعلام حریق که باید حین آتش‌سوزی هم کار کنند کاربرد دارد.

کابل شبکه زره دار: رشته‌های مسی یا فیبر نوری با زره بافته یا فویلی، برای انتقال داده در محیط‌های صنعتی با نویز الکترومغناطیسی بالا کاربرد دارد.

کابل زره دار افشان: هادی چندرشته‌ای انعطاف‌پذیرتر، مناسب محیط‌هایی که به جابه‌جایی یا خم‌پذیری بیشتری نیاز دارند.

تفاوت کابل زره دار با کابل معمولی

پیش از تصمیم نهایی، بد نیست کابل زره دار را کنار نمونۀ بدون زره بگذارید تا تفاوت هزینه و کاربرد آن‌ها روشن‌تر شود:

کاربرد کابل زره دار

به لطف مقاومت مکانیکی بالا، کابل زره دار امروز فراتر از خطوط برق ساده، در طیف وسیعی از صنایع و پروژه‌های زیرساختی به کار می‌رود:

• خطوط برق زمینی (دفنی) بین پست‌های توزیع و ساختمان‌ها
• پروژه‌های نفت، گاز و پتروشیمی (پروژه‌هایی که نیاز به مقاومت شیمیایی و مکانیکی همزمان دارند.)
• صنایع معدن و کارخانه‌های سنگین با ریسک بالای ضربه فیزیکی
• پمپ‌بنزین‌ها و مسیرهایی با ترافیک وسایل نقلیه روی خط کابل
• تأسیسات دریایی و اسکله‌ها (کابل با زره سیمی برای تحمل کشش)
• شبکه‌های ارتباطی و انتقال داده در محیط‌های صنعتی پرنویز
• سیستم‌های کنترل و ابزار دقیق در پالایشگاه‌ها و نیروگاه‌ها

نکات مهم قبل از خرید کابل زره دار

خیلی از مشکلات بعد از نصب (گرم شدن کابل، آسیب زودهنگام یا افت ولتاژ) به یک انتخاب اشتباه در همین مرحله خرید برمی‌گردد؛ پیش از سفارش، این موارد را حتماً بررسی کنید:

نوع زره متناسب با مسیر نصب: برای مسیر مستقیم و بدون خم زیاد، زره نواری کافی است؛ برای کشش بالا (دریایی، شیب تند) زره سیمی انتخاب کنید.

جنس عایق بر اساس دمای کار و بار عبوری: XLPE برای بار بالا و طول مسیر بیشتر، PVC برای پروژه‌های با بودجه محدودتر کارایی دارد.

سطح مقطع و تعداد رشته: این مورد باید متناسب با جریان طراحی و افت ولتاژ مجاز مسیر باشد.

استاندارد و گواهی توانیر/ISIRI: برای پروژه‌های رسمی، کابل باید دارای تأییدیه استاندارد ملی باشد.

شرایط محیطی نصب: رطوبت زمین، وجود مواد شیمیایی و احتمال حضور جوندگان در انتخاب نوع روکش نهایی و لایه زره اثر دارد.

عوامل مؤثر بر قیمت کابل زره دار

قیمت کابل زره دار یک عدد ثابت نیست و بسته به چند عامل تغییر می‌کند:

• سطح مقطع کابل (مثلاً ۴×۲۵ یا ۳×۱۵۰)
• تعداد رشته‌ها (۲، ۳ یا ۴ رشته‌ای)
• برند تولیدکننده (ایرانی یا خارجی)
• قیمت روز مس و مواد اولیه در بازار
• نوع و وزن زره فولادی به‌کاررفته در ساختار کابل

برای نمونه، کابل N2XRY به دلیل عایق XLPE و کیفیت بالاتر معمولاً قیمتی کمی بالاتر از NYRY دارد، اما در ازای آن طول عمر و مقاومت حرارتی بیشتری ارائه می‌دهد.

برای دریافت لیست قیمت روز، بهتر است مستقیماً با بخش فروش الکتریکی آنلاین تماس بگیرید.

با در نظر گرفتن نوع زره، جنس عایق و شرایط محیط نصب، می‌توانید دقیقاً همان کابل زره داری را انتخاب کنید که هم ایمنی مسیر را تضمین می‌کند و هم هزینۀ پروژه را بی‌دلیل بالا نمی‌برد.

در صورت تردید بین دو مدل، معیار اصلی تصمیم را همیشه شرایط نصب قرار دهید، نه فقط قیمت. بیشتر بدانید.